IR35 Kuralları ve Director'ların Off-Payroll Yükümlülükleri

İngiltere'de limited şirket bünyesinde freelance contractor (serbest çalışan) ile iş yapan director'lar, IR35 ve off-payroll çalışma kuralları kapsamında belirli vergi yükümlülükleri taşır. IR35, HMRC'nin gerçek bir çalışan ilişkisini gizleyen sahte serbest çalışma düzenlemelerini tespit etmek ve vergiyi tahsil etmek amacıyla oluşturduğu mevzuattır. Bu kuralları yanlış uygulamak veya görmezden gelmek, şirketiniz için geriye dönük vergi tarhiyatı, faiz ve ceza riskini doğurur.

Hızlı Cevap

IR35, bir freelance contractor'ın aslında çalışan gibi çalışıp çalışmadığını belirleyen HMRC mevzuatıdır. 2021'den itibaren orta ve büyük özel sektör şirketleri, contractor'larının IR35 statüsünü belirlemekle yükümlüdür. Küçük şirketlerde bu sorumluluk contractor'ın kendi şirketindedir. Yanlış sınıflandırma, şirkete vergi ve NI cezası getirir.

IR35 Nedir?

IR35, 2000 yılında yürürlüğe giren ve "Intermediaries Legislation" olarak da bilinen İngiltere vergi mevzuatıdır. IR35'in temel amacı, bir kişinin kendi limited şirketi veya ortaklığı üzerinden hizmet sunmasına karşın gerçekte bir çalışan gibi faaliyet gösterdiği durumları tespit etmektir. HMRC, bu tür düzenlemeleri "disguised employment" (gizli istihdam) olarak nitelendirmektedir.

IR35 kapsamındaki bir contractor, eğer doğrudan istemci için çalışıyor olsaydı, gelir vergisi ve Ulusal Sigorta (National Insurance — NI) ödemekle yükümlü sayılırdı. IR35 bu vergi kaybını önlemek için tasarlanmıştır.

IR35 Nasıl İşler?

IR35'in uygulanma süreci, şirketin büyüklüğüne ve contractor'ın statüsüne göre farklılaşır. Aşağıdaki adımlar, bir İngiltere limited şirketi director'ı için sürecin nasıl işlediğini açıklamaktadır:

1. Şirket büyüklüğü belirlenir. Companies House verilerine göre küçük şirket statüsü, yıllık ciroya (£10,8 milyon altı), bilanço toplamına (£5,4 milyon altı) ve çalışan sayısına (50 altı) göre tespit edilir. En az iki kriterin karşılanması gerekir.

2. Statü belirleme sorumluluğu atanır. Küçük şirketlerde IR35 statüsünü belirleme sorumluluğu contractor'ın kendi PSC'sine (Personal Service Company) aittir. Orta ve büyük şirketlerde bu sorumluluk işveren konumundaki şirkete (fee-payer/end client) geçmiştir.

3. "Inside IR35" veya "Outside IR35" kararı verilir. HMRC'nin online aracı olan CEST (Check Employment Status for Tax), contractor'ın statüsünü belirlemek için kullanılan resmi araçtır. CEST, kontrol, ikame hakkı ve karşılıklı yükümlülük (mutuality of obligation) gibi kriterleri değerlendirir.

4. Status Determination Statement (SDS) düzenlenir. Orta ve büyük şirketler, IR35 kararını yazılı olarak contractor'a ve tedarik zincirindeki diğer taraflara bildirmek zorundadır.

5. Vergi ve NI kesintisi yapılır. Contractor "inside IR35" olarak sınıflandırılmışsa, ödenen ücretler üzerinden gelir vergisi ve NI kesintisi işveren tarafından yapılarak HMRC'ye aktarılır.

6. HMRC denetim süreci başlar veya tamamlanır. HMRC, yanlış sınıflandırma şüphesi taşıyan durumlarda geriye dönük olarak 6 yıla kadar inceleme açabilmektedir.

Temel Noktalar

• IR35, 1999 tarihli Finance Act kapsamında hazırlanmış olup 2000'den itibaren yürürlüktedir.
• Off-payroll çalışma kuralları (Chapter 10, ITEPA 2003), 2021 yılında orta ve büyük özel sektör şirketlerine uygulanmaya başlanmıştır.
• Küçük şirket statüsündeki limited şirketler, 2021 reformundan etkilenmez; sorumluluk contractor'ın PSC'sindedir.
• "Inside IR35" kararı, contractor'ın elde ettiği gelirin tamamının PAYE (Pay As You Earn) sistemi üzerinden vergilendirilmesi anlamına gelir.
• "Outside IR35" kararı, contractor'ın kendi limited şirketi aracılığıyla maaş ve temettü kombinasyonu kurabilmesine imkân tanır.
• Kontrol testi, contractor'ın işin nasıl yapılacağı konusunda bağımsız olup olmadığını ölçer.
• İkame hakkı testi, contractor'ın başka birini göndererek görevi tamamlatabilip tamamlatamadığını değerlendirir.
• Karşılıklı yükümlülük (MOO) testi, işin devamlı ve zorunlu olup olmadığını inceler.
• Yanlış sınıflandırma durumunda HMRC, ödenmemiş gelir vergisi, işçi ve işveren NI katkıları ile faiz ve ceza talep edebilir.
• HMRC'nin CEST aracı, tüm durumlarda kesin sonuç vermeyebilir; belirsiz durumlarda bağımsız vergi danışmanlığı almak riski azaltır.
• İngiltere'de limited şirket kuran Türk girişimciler, contractor çalıştırmadan önce şirketlerinin küçük/orta/büyük statüsünü belirlemelidir.
• Birden fazla contractor ile çalışan şirketlerde her contractor için ayrı SDS düzenlenmesi gerekmektedir.

Pratik Uygulama

Senaryo 1 — Küçük şirket, Türkiye'den yönetilen İngiltere limited şirketi: Türkiye'de ikamet eden bir director, İngiltere'de kurulu küçük limited şirketi aracılığıyla bir yazılım geliştirici ile proje bazlı çalışmaktadır. Şirketin yıllık cirosu £2 milyon, çalışan sayısı 10'dur. Bu durumda küçük şirket muafiyeti geçerlidir; IR35 statüsünü belirleme sorumluluğu contractor'ın kendi PSC'sine aittir. Director'ın ek bir SDS düzenleme yükümlülüğü yoktur; ancak contractor'ın "outside IR35" iddiasını destekleyen sözleşme ve çalışma koşullarına dikkat etmesi gerekir.

Senaryo 2 — Büyüyen şirket, statü değişimi riski: Aynı şirket 2 yıl içinde ciro ve çalışan sayısını artırarak orta şirket eşiğini aşarsa, off-payroll kuralları devreye girer. Bu noktadan itibaren director, her yeni contractor için CEST değerlendirmesi yapmak ve SDS düzenlemek zorundadır. "Inside IR35" kararı verilen contractor'lar için brüt ücret üzerinden PAYE ve NI kesintisi yapılması gerekir.

Senaryo 3 — Tek müşteriye bağımlı contractor: Bir İngiltere limited şirketi, tek bir istemciye uzun vadeli, yerinde ve belirlenen saatlerde yazılım geliştirme hizmeti sunan bir contractor ile çalışmaktadır. Bu tablo, HMRC gözünde yüksek "inside IR35" riski taşır. İkame hakkı yoksa ve kontrol istemcideyse, CEST büyük olasılıkla "inside IR35" sonucu üretecektir.

Freelancer şirketi kurma süreci hakkında daha fazla bilgi edinmek isteyenler, İngiltere'deki contractor yapılarına özel hizmet seçeneklerini inceleyebilir.

Avantajlar ve Sınırlamalar

Outside IR35'in Avantajları

• Contractor, kendi limited şirketi aracılığıyla maaş ve temettü kombinasyonu kurabilir; bu yapı, toplam vergi yükünü azaltabilir.
• Şirket, işçilik maliyetleri (işveren NI — %13,8) üstlenmeden uzman iş gücünden yararlanır.
• Proje bazlı, esnek çalışma modelleri PAYE yükümlülüğü olmaksızın yönetilebilir.
• Contractor, birden fazla istemciyle çalışabildiğinden bağımsız statüsü korunur.

Dikkat Edilmesi Gerekenler

• CEST aracı, her vakada kesin ve bağlayıcı sonuç üretmeyebilir; hukuki belirsizlik devam edebilir.
• Orta ve büyük şirketlerde yanlış SDS düzenlenmesi, fee-payer konumundaki şirkete cezai sorumluluk yükler.
• IR35 kararı bir kez verilip unutulamaz; çalışma koşullarının sözleşme boyunca tutarlı kalması gerekir.
• Contractor ile "deemed employment" (varsayılan istihdam) ilişkisi kurulması, geriye dönük 6 yıla kadar vergi tarhiyatı riskini doğurur.
• HMRC'nin "status determination" itiraz süreçleri zaman alabilir; itiraz hakkı tanınmış olsa da süreç operasyonel yük yaratır.
• Türkiye'den yönetilen şirketlerde vergi mukimliği ve çifte vergilendirme anlaşması unsurları, IR35 analizine ek bir katman ekler.

Sık Yapılan Hatalar veya Yanlış Bilinenler

"Küçük şirket olduğumuz için IR35 tamamen bizi kapsamaz." Bu ifade yanlıştır. Küçük şirket muafiyeti, statü belirleme sorumluluğunu contractor'a devreder; ancak IR35 mevzuatı küçük şirket contractor'ları için de geçerli olmaya devam eder. Contractor'ın PSC'si yanlış sınıflandırma yaparsa vergi riski contractor'ın şirketindedir.

"CEST'ten 'outside IR35' çıkarsa HMRC bize dokunamaz." Bu ifade kısmen doğru, kısmen yanıltıcıdır. HMRC, CEST sonuçlarını destekler; ancak CEST'e girilen bilgilerin doğru olması koşuluyla. Yanlış veya eksik girilen parametrelerle alınan "outside" sonucu HMRC denetiminde kabul görmeyebilir.

"Sözleşmede 'serbest çalışan' yazdığı için outside IR35'iz." IR35 değerlendirmesi sözleşmenin içeriğine değil, fiili çalışma koşullarına bakılarak yapılır. HMRC, sözleşme dilinden bağımsız olarak gerçek iş ilişkisini inceler.

"Director olarak kendi şirketimden maaş aldığımızda IR35 devreye girmez." Director'ın kendi şirketinden aldığı maaş IR35 kapsamına girmez; IR35, şirketin dışarıdan hizmet aldığı contractor'lar için uygulanır. Ancak director'ın aynı zamanda başka bir şirkete PSC üzerinden hizmet sunması ayrı bir IR35 değerlendirmesi gerektirebilir.

"Off-payroll kuralları sadece büyük kurumsal şirketleri etkiler." Orta ölçekli özel sektör şirketleri de 2021'den bu yana off-payroll kurallarına tabidir. İngiltere'de büyüyen bir limited şirketi, eşik değerlere ulaştığı anda yükümlülüklerin değiştiğini takip etmek zorundadır.

İngiltere'de limited şirket kurma sürecini henüz tamamlamamış olanlar için şirket kuruluş rehberi, temel yapısal kararlar ve yasal gereksinimler hakkında kapsamlı bilgi sunmaktadır.

Şirketinizin IR35 yükümlülükleri ve contractor yapılandırması konusunda profesyonel destek almak için başvuru formu üzerinden BritGate ile iletişime geçebilirsiniz.